20 مهرماه، روز بزرگداشت حافظ نامگذاری شده است. خواجه شمسالدین محمد بن بهاالدین حافظ شیرازی شاعر بزرگ سده هشتم (حدود 727-792 هجریقمری برابر با 706-769 هجریشمسی) از شاعران نامدار ایرانی محسوب میشود.
این شاعر بلند مرتبه علوم و فنون را در محفل درس استادان زمان فراگرفت و در علوم ادبی، پایهای رفیع یافت. به ویژه در علوم فقهی و معارف الهی تامل بسیار کرد و قرآن را با چهارده روایت گوناگون از بر داشت.
دیوان حافظ مشتمل بر حدود ۵۰۰ غزل، چند قصیده، دو مثنوی، چندین قطعه و تعدادی رباعی است. دیوان حافظ به اشکال و شیوههای گوناگون، به زبانفارسی و دیگر زبانهای جهان منتشر شده است.
دیوان حافظ از پرفروشترین و پرنشرترین کتابها به شمار میآید. این کتاب زینببخش خانه همه ایرانیان است. تفال زدن به حافظ کار مرسومی است و علاقهمندان بسیاری دارد.
دیوان حافظ به مناسبتهای مختلف جشن و شادی در سرزمین پارسی سر سفره عید و شب یلدا همراه تمام ایرانیان است.
آرامگاه حافظ در شهر شیراز از جاذبههای مهم گردشگری محسوب میشود و در فضای آرام و سرسبز میزبان دوستداران حافظ است.
دیوان حافظ، بینهایت تجدید چاپ شده و توسط ناشران مختلف در شکل و شمایل متنوع و با قیمتهای متفاوت در قالب کتابی فاخر با تصاویر نگارگری بینظیر تا قطع جیبی منتشر شده است.
مقام معظم رهبری درباره این شاعر بزرگ می فرمایند :
«همه قشرها از عرفای مجذوب جلوه های الهی تا ادیبان و شاعران خوش ذوق، تا مردم معمولی، هرکدام در حافظ سخن دل خود را یافته و به زبان او شرح وصف خود را سروده اند؛ شاعری که لفظ و معنا و قالب و محتوا را با هم به اوج رسانده است و در هر مقوله ای زبده ترین و موجزترین و شیرین ترین گفتار را دارد»
در میان غزلیات حافظ شیرازی ابیاتی به چشم می خورد که تداعی کننده ضرب المثل های ادب پارسی است:
«آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است/ با دوستان مروت با دشمنان مدارا»
«همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی/به پیام آشنایان بنوازد آشنا را»
«تو پنداری که بدگو رفت و جان برد/حسابش با کرام الکاتبین است»
«هر گه که دل به عشقی دهی خوش دمی بود/در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست»
«هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار/کس را وقوف نیست که انجام کار چیست»
«گرت چو نوح نبی صبر هست در غم طوفان/بلا بگردد و کام هزار ساله برآید»
«طی مکان ببین و زمان در سلوک شعر/کاین طفل، یک شبه ره یکساله می رود»
«به صفای دل رندان صبوحی زدگان/بس در بسته به مفتاح دعا بگشایند»
آورده اند که...
شب چهلم
حافظ در یادگیری علوم و سرودن اشعار دچار مشکل بود، لذا نذر نمود که به مدت چهل شب به عبادت بپردازد تا حاجت روا گردد، آنگاه با خلوص چهل شبانه روز به ریاضت و عبادت پرداخت. در شب چهلم بر اثر خستگی فراوان به حالت نیمه هوشیار فرو رفت. او امیرالمؤمنین را در هیبت سقایی دید که جام آبی را به او تعارف می کند، حافظ از آن آب جرعه ای می نوشد و سپس می بیند که کلمات زیبای قرآنی در برابر چشمانش رژه می روند و آن آب جرعه ای از دریای علم و دانش و ادب بوده است. حافظ در ابیاتش اشاره ی صریحی به این داستان دارد و می گوید:
«دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند/ وندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند»
ابیات قرآنی
حافظ در اشعارش، داستان های زیادی را به ویژه از قرآن نقل می کند؛ آن هم در ابیاتی بسیار کوتاه. یعنی گاه حتی با یک بیت، اشاره مستقیم دارد به داستانی قرآنی؛ به نمونه های زیر دقت کنید:
«یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور»؛ یا «عزیز مصر به رغم برادران غیور / ز قعر چاه برآمد به اوج ماه رسید» که اشاره مستقیم به داستان حضرت یوسف دارد.
«ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند/چون تو را نوح است کشتیبان ز توفان غم مخور»
که اشاره به داستان حضرت نوح دارد.
