ریشه شناسی چند واژه بسیار پر کاربرد
دانستن دلیل انتخاب اسم ها موضوعی جالب و البته شیرین و جذاب است . مثلاً این چند واژه را دقت بفرمایید:
🔸مرد از مُردن است . زيرا زايندگي ندارد .مرگ نيز با مرد هم ريشه است.
🔸زن از زادن است و و واژه ی زِندگي نيز از زن گرفته شده است . (زن + دگی)
🔸دختر از ريشه « دوغ » است که در ميان مردمان آريايي به معني« شير « بوده و ريشه واژهي دختر « دوغ دَر » بوده به معني « شير دوش » زيرا در جامعه کهن ايران باستان کار اصلي او شير دوشيدن بود .
به daughter در انگليسي توجه کنيد. واژه daughter نيز همين دختر است gh در انگليس کهن تلفظي مانند تلفظ آلماني آن داشته و « خ » گفته مي شده. در اوستا اين واژه به صورت دوغْــذَر doogh thar و در پهلوي دوخت آمده است. دوغدر در اثر فرسايش کلمه به دختر تبديل شد.
🔸اما پسر ، « پوسْتْ دَر » بوده . کار کندن پوست جانوران بر عهده پسران بود و آنان چنين ناميده شدند.
پوست در، به پسر تبديل شده است .در پارسي باستان puthar پوثرَ و در پهلوي پوسَر و پوهر و در فارسی امروز پور و در هند باستان پسورَ است.
در بسياري از گويشهاي کردي از جمله کردي فهلوي ( فَيلي ) هنوز پسوند « دَر » به کار مي رود . مانند « نان دَر » که به معني « کسي است که وظيفۀ غذا دادن به خانواده و اطرافيانش را بر عهده دارد.»
🔸حرف « پـِ » در «پدر » از پاييدن است . پدر يعني پاينده کسي که ميپايد . کسي که مراقب خانوادهاش است و آنان را ميپايد .پدر در اصل پايدر يا پادر بوده است. جالب است که تلفظ « فادر » در انگليسي بيشتر به « پادَر » شبيه است تا تلفظ «پدر» !
🔸 خواهر ( خواهَر ) از ريشه «خواه » است يعني آنکه خواهان خانواده و آسايش آن است. خواه + ــَر يا ــار . در اوستا خواهر به صورت خْوَنگْهَر آمده است .
🔸برادر نيز در اصل بَرا + در است . يعني کسي که براي ما کار انجام ميدهد. يعني کار انجامدهنده براي ما و براي آسايش ما .
🔸« مادر » يعني « پديد آورندهي ما » .
بن مایه:
فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی،دکتر محمد حسن دوست، ناشر: فرهنگستان زبان و ادب فارسى، ۱۳۸۳
