ادبیات رویکرد تربیتی ( کلاس شیشه ای )

قلم سحر آمیز
سرداران: فرماندهان
دلیرانه: شجاعانه
می‌لغزید: سُر می‌خورد
۱- ای هُدهُدِ صبا! به صبا می‌فرستمت
بنگر که از کُجا به کجا می‌فرستمت
هدهد: پرندۀ شانه به سر
صبا: باد صبحگاهی
سبا: نام سرزمینی است، که بلقیس حاکمش بود هدهد صبا: اضافۀ تشبیهی
بین صبا و سبا آرایۀ جناس هست
این بیت تلمیح دارد:
۱- به داستان حضرت سلیمان(ع)
۲- به آیۀ اذهب بکتابنا هذا(سوره نمل) 
معنی: ای پیام‌آور صبحگاهی! تو را به سرزمین سبا می‌فرستم نگاه کن که تو را از کجا به کجا می‌فرستم؟!

۲- حیف است طایری چو تو در خاکدان غم زین جا به آشیانِ وفا می‌فرستمت
حیف: ستم، ظلم
طایر: پرنده 
خاکدان غم: زمین غم‌آلود
معنی: ستم زیادی است که پرنده‌ای مانند تو در این زمین غم‌آلود گرفتار باشد. از اینجا تو را به آشیانۀ مهربانی و محبّت می‌فرستم.

دونامه:
بیدادگری: ظلم
نیرنگ: حیله
تقلید: پیروی
فتوا: دستور دینی
تحریم:حرام شمردن، حرام دانستن
الیوم: امروز، هم اکنون
استعمال: استفاده
در حکم: مانند
محاربه: جنگ
تنگنا: محدودیّت
توطئه: حیله، مقدمه چینی برای رسیدن به امری
استعمار= آبادانی خواستن، در مفهوم سیاسی به معنی تسلط کشورقدرتمند بر کشورضعیف‌تر برای غارت منابع آن کشور است
استعمال= استفاده کردن، به کار بردن 
تنگنا= سختی، دشواری
توطئه= نقشه کشیدن برای نابودی کسی یا چیزی
خاکدان= محل ریختن خاک روبه، در اینجا مقصود از این جهان است 
سحر آمیز= فریبنده، آمیخته به جادو 
صبا= باد خنکی که از شمال شرقی می‌وزد 
طایر= پرنده، پرواز کننده 
محاربه= با یکدیگر جنگیدن 
مرجع تقلید= مجتهدی که در مسائل دینی از او پیروی کنند
منزلت= شأن، درجه، مقام
نیرنگ= سحر ، جادو 
هد هد= شانه به سر، یکی از پرندگان حضرت سلیمان

خودارزیابی
١. سیّدجمال الدّین اسدآبادی در چه زمینه‌هایی استعداد داشت؟
آگاهی به امور سیاسی و اجتماعی زمان خود، آگاه در علوم دینی و مسلط به زیان های فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی
٢.چه رابطه‌ای بین شعر حافظ و نقّاشی کمال الدّین بهزاد بود؟
هم نقاشی که پرواز مرغی رو به آسمان بود و هم مضمون شعر حافظ هر دو آیندۀ روشن و رشد و تعالی را نشان می‌داند.
٣.چرا روحانیّت و چهره‌های علمی فرهنگی تأثیر بیشتری در جامعه دارند؟
چون این افراد در علوم دینی و سایر علوم صاحب نظر هستند و در میان مردم شناخته شده‌اند و مردم به گفته‌های این افراد اعتماد دارند به همین دلیل تاثیر بیشتری بر اقشار مختلف جامعه دارند

دانش ادبی
جناس
جناس آن است که نویسنده یا شاعر، کلماتی را بیاورد که دارای چند حرف هم جنس باشند، جناس انواعی دارد:
الف–جناس تام:تمام حروف و حركات دو كلمه مانند یکدیگر است، امّا معنی آن‌ها متفاوت.
مثال:
بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
ب -جناس ناقص حرکتی:
دو کلمه فقط در حرکت‌ها با هم فرق دارند
مثال:
مَلِک را همین مُلک پیرایه بس
که راضی نگردد به آزار کس
پ –جنا‌س ناقص اختلافی:
دو کلمه فقط در یک حرف با هم فرق دارند:
مثال:
ای هدهد صبا به سبا می‌فرستمت
بنگر که از کجا به کجا می‌فرستمت
ت -جناس ناقص افزایشی:
یکی از کلمه‌ها یک حرف بیشتر دارد
مثال:
ای نام تو بهترین سرآغاز
بی نام تو نامه کی کنم باز
به نمونه‌های زیر توجه کنید و جناس‌ها را بیابید.
شرف مرد به جود است و کرامت به سجود هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود

فعالیت های نوشتاری:
۱- در متن درس، دو واژه بیابید که شکل نوشتاری و گفتاری آنها مانند «شنبه » متفاوت باشد.
استانبول، تنباکو
۲- در هر یک از جمله‌های زیر، گروه اسمی و وابسته‌های آن را مشخّص کنید.
شعر زیبا، هم در گزینش لفظ و هم در بیان معنا توجه مخاطب را برمی‌انگیزد
شعر زیبا
شعر هسته، زیبا صفت بیانی 
گزینش لفظ
گزینش هسته، لفظ، وابسته
بیان معنا
بیان هسته، معنا، وابسته
توجه مخاطب
توجه هسته، وابسته
میرزای بزرگ، مرجع شجاع، فتوای تاریخی را نوشت
میرزای بزرگ
بزرگ صفت بیانی
مرجع شجاع
شجاع صفت بیانی
فتوای تاریخی
تاریخی صفت بیانی
۳- در نمونه های زیر، جناس ها را بیابید.
الهی، چون تو حاضری، چه جویم و چون تو ناظری، چه گویم؟(علّامه حسن زاده آملی)
جویم، گویم/ اختلافی
سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند
همدم گل نمی شود، یاد سمن نمی کند(حافظ)
چمان،چمن افزایشی و چمن،سمن
نه هر چه به قامت مهتر، به قیمت بهتر. (گلستان سعدی)
نه،چه به/قامت،قیمت/مهتر،بهتر، اختلافی