نکات ادبی
نکته آموزشی دو : فرق مصدر با فعل درآن است که فعل زمان و شخص دارد، ولی مصدر زمان و شخص
ندارد. خورد ( فعل ) خوردن ( مصدر ) گرفت ( فعل ) گرفتن ( مصدر )
نکته آموزشی سه : علامت مصدر نون ( ن ) ماقبل مفتوح است. یعنی؛ نونی که قبل از آن فتحه دارد.
مثال : پرسیدن ، نوشیدن ، گفتن ، نوشتن ، آمدن ، کشتن ، شنیدن ، گرفتن ، زدن و...
نکته آموزشی چهار: کلمه ای مصدر است که اگر نون آخر آن را حذف کنیم، ریشه فعل یا بن فعل- به دست آید. مثال : گداختن با حذف نون می شود ( گداخت )
نکته آموزشی پنج : از مصدر می توان انواع فعل در زمان های مختلف ساخت و در ساخت بعضی از اسم ها صفت ها و قید ها بهره گرفت.
به عنوان مثال از مصدر " رفتن " می توان واژه های زیر را بنا کرد.
( رفتار ، روش ، روان ، رونده ،رفته ، رفتنی ، می رفت ، می رود و ... )
نکته آموزشی شش : تمامی مصدر ها اسم هستند زیرا نه زمان دارند و نه شخص .
نکته ی هفتم : از مصدر می توان بن ماضی و بن مضارع بنا کرد.
نکته ی هشتم : با حذف نون ( ن ) آخر مصدر بن ماضی به دست می آید.
شنیدن ( شنید ) آلودن ( آلود )
نکته ی نهم : برای درست کردن بن مضارع ابتدا از مصدر فعل امر می سازیم، سپس ( ب ) امر را از اوّل آن حذف می کنیم.
دیدن ( مصدر ) ببین ( فعل امر ) بین ( بن مضارع )
نشستن ( مصدر ) بنشین ( فعل امر ) نشین ( بن مضارع )
نکته ی دهم : مصدر هایی که با ( آ ) آغازین شروع می شوند، به هنگام درست کردن فعل امر یک حرف ( ی ) میانجی می شود.
آزردن ( مصدر ) بیا زار ( فعل امر ) آزار ( بن مضارع )
آموختن ( مصدر ) بیاموز ( فعل امر ) آموز ( بن مضارع )
نکته ی یازدهم : بن مضارع بعضی از مصدر ها دور از ذهن هستند. با کمی دقّت می توان بن مضارع آن ها به دست آورد.
1- آمدن( مصدر ) آمد ( بن ماضی ) بیا ( فعل امر ) آ ( بن مضارع )
2- آراستن ( مصدر ) آراست ( بن ماضی ) بیارا ( فعل امر ) آ را ( بن مضارع )
3- آزردن ( مصدر ) آزرد ( بن ماضی ) بیازار ( فعل امر ) آزار ( بن مضار ع )
4- آسودن ( مصدر ) آسود ( بن ماضی ) بیاسا ( فعل امر ) آسا ( بن مضا رع )
5- آشفتن ( مصدر ) آشفت ( بن ماضی ) بیاشوب ( فعل امر ) آشوب ( بن مضارع )
6- آلودن ( مصدر ) آلود ( بن ماضی ) بیالا ( فعل امر ) آلا ( بن مضارع )
7- افکندن ( مصدر ) افکند ( بن ماضی ) بیفکن ( فعل امر ) افکن ( بن مضا رع )
8-انجامیدن ( مصدر ) انجامید ( بن ماضی ) بیانجام ( فعل امر ) انجام ( بن مضارع )
9- بالیدن ( مصدر ) بالید ( بن ماضی ) ببال ( فعل امر ) بال ( بن مضارع )
10- پاییدن ( مصدر ) پایید ( بن ماضی ) بپا ( فعل امر ) پا ( بن مضارع )
11-پالودن ( مصدر ) پالود ( بن ماضی ) بپالا ( فعل امر ) پالا ( بن مضارع )
12- پیراستن ( مصدر ) پیراست ( بن ماضی ) بپیرا ( فعل امر ) پیرا ( بن مضارع )
13- رستن ( مصدر ) رَست ( بن ماضی ) برَه ( فعل امر ) رَه( بن مضارع )
14- رُستن ( مصدر ) رُست ( بن ماضی ) برُوی ( فعل امر ) روی ( بن مضارع )
15- رُفتن ( مصدر ) رُفت ( بن ماضی ) برُوب ( فعل امر ) روب ( بن مضارع )
16- زدودن ( مصدر ) زدود ( بن ماضی ) بزُدا ( فعل امر ) زُدا ( بن مضارع )
17- گماردن ( مصدر ) گمارد ( بن ماضی ) بگمار ( فعل امر ) گُمار ( بن مضارع )
18- پیوستن ( مصدر ) پیوست ( بن ماضی ) بپیوند ( فعل امر ) پیوند ( بن مضارع )
یاد آوری : تمامی موضوعات آموزشی بین سال های اوّل تا سوم مشترک است.
نکته ی دوازده : بعضی از مصدر ها با فرمول : ( اسم + یدن ) درست می شوند. به این نوع مصدر ها ، مصدر های جعلی - می گویند. جنگ + یدن = جنگیدن فهم + یدن = فهمیدن
بامن دلداده ای دلدار، جنگیدن چرا / تو غزال گلشن حسنی پلنگیدن چرا؟
نکته ی سیزده : مصدر جعلی نشانه ی دیگری دارد که از عربی وارد زبان فارسی شده است.
( اسم + یّت ) حاکمیّت ، مظلومیّت ، بشریّت
نکته ی چهارده : اگر( یّت ) مشدّد به آخرواژه های فارسی بیاید از نظر نگارش نادرست است.
خوبیّت بدیّت رهبریّت مردیّت
نکته ی پانزدهم : در بعضی از مصدر ها " بن مضارع " در درون مصدر دیده می شود. با این نوع مصدر ها ، مصدر های باقاعده گویند. مثال : نوشیدن ( نوشید = بن ماضی ، نوش = بن مضارع )
لرزیدن ( لرزید = بن ماضی ، لرز = بن مضارع )
نکته ی شانزده : بعضی از واژه ها شکل مصدر را ندارند ولی معنای مصدری می دهند. به این نوع واژه ها " اسم مصدر " گویند.
" فرمول های اسم مصدر"
1- بن مضارع + ش ورزیدن : ( ورزش ) دیدن ( بینش )
2- بن مضارع + ه نالیدن : ( ناله ) خندیدن ( خنده )
3- بن ماضی + ار رفتن ( رفتار ) گفتن ( گفتار )
نکته ی هفدهم ( کنکوری ) : واژه های ( خریدار ، بردار ، خواستار ، نمودار) صفت فاعلی هستند.
نکته ی هیجدهم: ( کنکوری ) واژه های ( گرفتار ، مردار ) در معنا صفت مفعولی هستند.