نکات ادبی

ادبیات رویکرد تربیتی ( کلاس شیشه ای )

بر رهگذرت بسته ام از دیده دو صد جوی        تا بوکه تو چون سرو خرامان بدرآیی     

نکات ادبی

 نکته آموزشی یک : مصدردر لغت به معنی محلّ صدور یا صادر کردن است، ولی در اصطلاح دستور -زبان فارسی کلمه ای است که بر انجام گرفتن کار یا روی دادن حالت دلالت می کند، بی آنکه زمان و شخص داشته باشد.

  

نکته آموزشی دو :  فرق مصدر با فعل درآن است که فعل زمان و شخص دارد، ولی مصدر زمان و شخص

 ندارد.   خورد ( فعل )          خوردن ( مصدر )      گرفت ( فعل )        گرفتن ( مصدر )

 

 نکته آموزشی سه : علامت مصدر نون ( ن ) ماقبل مفتوح است. یعنی؛ نونی که قبل از آن فتحه دارد.

 مثال : پرسیدن ، نوشیدن ، گفتن ، نوشتن ، آمدن ، کشتن ، شنیدن ، گرفتن ، زدن و...

  

نکته آموزشی چهار: کلمه ای مصدر است که اگر نون آخر آن را حذف کنیم، ریشه فعل یا بن فعل- به دست آید. مثال :  گداختن با حذف نون می شود ( گداخت )

 

 نکته آموزشی پنج : از مصدر می توان انواع فعل در زمان های مختلف ساخت و در ساخت بعضی از اسم ها صفت ها و قید ها بهره گرفت.

 به عنوان مثال از مصدر " رفتن " می توان واژه های زیر را بنا کرد.

             (  رفتار ، روش ، روان ، رونده ،رفته ، رفتنی ، می رفت ، می رود و ... )

 

 نکته آموزشی شش : تمامی مصدر ها اسم هستند زیرا نه زمان دارند و نه شخص .

 

    نکته ی هفتم :  از مصدر می توان بن ماضی و بن مضارع بنا کرد.

  

نکته ی هشتم : با حذف نون ( ن ) آخر مصدر بن ماضی به دست می آید.

 شنیدن ( شنید )                   آلودن ( آلود )

 

نکته ی نهم : برای درست کردن بن مضارع ابتدا از مصدر فعل امر می سازیم، سپس ( ب ) امر را از اوّل آن حذف می کنیم.

 دیدن ( مصدر )                      ببین ( فعل امر )              بین ( بن مضارع )

نشستن ( مصدر )                   بنشین ( فعل امر )            نشین ( بن مضارع )

 

نکته ی دهم : مصدر هایی که با (  آ  ) آغازین شروع می شوند، به هنگام درست کردن فعل امر یک حرف ( ی ) میانجی می شود.

 آزردن  ( مصدر )     بیا زار ( فعل امر )            آزار ( بن مضارع )

 آموختن ( مصدر )        بیاموز ( فعل امر )          آموز ( بن مضارع )

 

 نکته ی یازدهم :  بن مضارع بعضی از مصدر ها دور از ذهن هستند. با کمی دقّت می توان بن مضارع آن ها به دست آورد.

 1- آمدن( مصدر )          آمد ( بن ماضی )           بیا ( فعل امر )              آ ( بن مضارع )

 2-   آراستن ( مصدر )      آراست ( بن ماضی )      بیارا ( فعل امر  )         آ را ( بن مضارع )

 3-  آزردن ( مصدر )         آزرد ( بن ماضی )         بیازار ( فعل امر )          آزار ( بن مضار ع )

 4-  آسودن ( مصدر )        آسود ( بن ماضی )         بیاسا ( فعل امر )            آسا ( بن مضا رع )

 5- آشفتن ( مصدر )         آشفت ( بن ماضی )         بیاشوب ( فعل امر )          آشوب ( بن مضارع )

6-  آلودن ( مصدر )          آلود ( بن ماضی )          بیالا ( فعل امر )             آلا ( بن مضارع )

 7-   افکندن ( مصدر )              افکند ( بن ماضی )        بیفکن ( فعل امر )        افکن ( بن مضا رع )

 8-انجامیدن ( مصدر )    انجامید ( بن ماضی )            بیانجام ( فعل امر )       انجام ( بن مضارع )

 9- بالیدن ( مصدر )       بالید ( بن ماضی )             ببال ( فعل امر  )          بال ( بن مضارع )

 10- پاییدن ( مصدر )       پایید ( بن ماضی )         بپا ( فعل امر )                 پا ( بن مضارع )

 11-پالودن ( مصدر )       پالود ( بن ماضی )        بپالا ( فعل امر )              پالا ( بن مضارع )

 12- پیراستن ( مصدر )     پیراست ( بن ماضی )       بپیرا ( فعل امر )      پیرا ( بن مضارع )

 13-  رستن (  مصدر )          رَست ( بن ماضی )         برَه ( فعل امر )          رَه( بن مضارع )

 14-  رُستن ( مصدر )          رُست ( بن ماضی )      برُوی ( فعل امر )          روی ( بن مضارع )

 15- رُفتن ( مصدر )          رُفت ( بن ماضی )         برُوب ( فعل امر )        روب ( بن مضارع )

16- زدودن ( مصدر )         زدود ( بن ماضی )       بزُدا ( فعل امر )           زُدا ( بن مضارع )

17-   گماردن ( مصدر )       گمارد ( بن ماضی )      بگمار ( فعل امر )        گُمار ( بن مضارع )

 18-  پیوستن ( مصدر )       پیوست ( بن ماضی )    بپیوند ( فعل امر )        پیوند ( بن مضارع )

 یاد آوری : تمامی موضوعات آموزشی بین سال های اوّل تا سوم مشترک است. 


 

نکته ی دوازده : بعضی از مصدر ها  با فرمول : ( اسم + یدن ) درست می شوند. به این نوع مصدر ها ، مصدر های جعلی  - می گویند.       جنگ + یدن =  جنگیدن            فهم + یدن = فهمیدن

 بامن دلداده ای دلدار، جنگیدن چرا / تو غزال گلشن حسنی پلنگیدن چرا؟

 

نکته ی سیزده : مصدر جعلی نشانه ی دیگری دارد که از عربی وارد زبان فارسی شده است.

 ( اسم + یّت )  حاکمیّت   ،     مظلومیّت     ،    بشریّت

  

نکته ی چهارده : اگر( یّت ) مشدّد به آخرواژه های فارسی بیاید از نظر نگارش نادرست است.

 خوبیّت         بدیّت         رهبریّت        مردیّت

  

نکته ی پانزدهم :  در بعضی از مصدر ها " بن مضارع " در درون مصدر دیده می شود. با این نوع مصدر ها ، مصدر های باقاعده گویند.  مثال :   نوشیدن ( نوشید = بن ماضی ، نوش = بن مضارع )

 لرزیدن  ( لرزید = بن ماضی ، لرز = بن مضارع )

 

 نکته ی شانزده : بعضی از واژه ها  شکل مصدر را ندارند ولی معنای مصدری می دهند. به این نوع واژه ها " اسم مصدر " گویند.

 

"  فرمول های اسم مصدر"

 

 1- بن مضارع + ش          ورزیدن  : ( ورزش )             دیدن ( بینش )

 

2-  بن مضارع + ه            نالیدن  : ( ناله )                   خندیدن ( خنده )

 

3-  بن ماضی + ار            رفتن ( رفتار )                     گفتن ( گفتار )

 

 

نکته ی هفدهم ( کنکوری ) : واژه های ( خریدار ، بردار ، خواستار ، نمودار) صفت فاعلی هستند.

 

نکته ی هیجدهم: ( کنکوری ) واژه های ( گرفتار ، مردار ) در معنا صفت مفعولی هستند.

+ نوشته شده در  یکشنبه دوم آبان ۱۳۸۹ساعت 6:8  توسط ملاحسنی  |