ادبیات رویکرد تربیتی ( کلاس شیشه ای )

زین: مخفّفِ از این.              گفته: سخن، کلام

سعادت: خوش­بختی             جویم: دنبال می کنم

از این سخن خوش­بختی تو را می­خواهم؛ پس هر چه را که می­گویم، یاد بگیر.

می باش به عمر خود سحر خیز                            وز خواب سحرگهان بپرهیز

می­ باش: فعل امر(باش)                                      بپرهیز: دوری کن، اجتناب کن

خوابِ سحرگهان: خواب اوِل صبح                         وَز: و از

در تمام زندگی­ ات سحر خیز باش و از خوابِ دمِ صبح دوری کن.(تلمیح به: سحر خیز باش تا کامروا شوی).

با مادر خویش مهربان باش                                     آمادۀ خدمتش به جان باش

با مادرت همیشه مهربان باش و آماده باش تا از جان و دل به او مهربانی کنی.

با چشم ادب نگر پدر را                                          از گفتۀ او مپیچ سر را

نگر: بنگر، نگاه کن، ببین               سرپیچیدن: نافرمانی کردن، اطاعت نکردن

با ادب و فروتنی به پدرت نگاه کن و از سخنان او سرپیچی نکن.

چون این دو شوند از تو خرسند                                خرسند شود ز تو خداوند

خرسند: راضی، خشنود               این دو: پدر و مادر

اگر این دو(پدر و مادر) از تو راضی و خشنود شوند؛ خداوند نیز از تو راضی می­شود.

چون با ادب و تمیز باشی                                       پیش همه کس عزیز باشی

اگر مؤدّب و پاکیزه باشی، همگان دوستدارِ تو خواهند شد.

چون : حرف ربط =   با ادب و تمیز : مسند =  پیش همه کس : قید = عزیز : مسند

می­ کوش که هر چه گوید استاد                              گیری همه را به چابکی یاد

چابک: سریع            به چابکی: به سرعت         می ­کوش: تلاش کن، سعی کن

تلاش کن تا هر چه را که استادت می­گوید، همه را به سرعت یاد بگیری.

می کوش : گزاره است که نهاد آن حذف شده است . =استاد : نهاد جمله  =هرچه : مفعول

زنهار مگو سخن به جز راست                                 هر چند تو را در آن ضررهاست

زنهار: بدان و آگاه باش.

آگاه باش که جز به راستی سخن نگویی؛ گرچه از این جهت به تو ضرری برسد.

زنهار : شبه جمله است . =سخن : مفعول=به جزراست : قید است   

 بیت تلمیح دارد به سخن پیامبر ( ص ): « قُولوا الحقَّ وَلَو عَلَی اَنفُسِکُم ؛ حق را بگویید هر چند به زیانتان باشد ».

هر شب که روی به جامۀ خواب                          کن نیک تأمّل اندر این باب ...

جامه: لباس                 تأمّل: اندیشه، تفکّر، درنگ                    باب: مورد

هرشب : قید =روی : مضارع اخباری =جامه ی خواب : متمم =نیک : قید =اندر : حرف اضافه =این باب : متمم

این بیت با بیت بعدی وابستگی معنایی دارد. به بیان بهتر با بیت بعدی(موقوف­ المعانی) است.

هر شب، زمانی که به خواب می­ روی، در این مورد خوب اندیشه کن که ...

کان روز به علم تو چه افزود                                   وز کردۀ خود چه بُرده ­ای سود؟

افزود: اضافه شد.                       کرده: کار، فعّالیّت

چه : نهاد  =علم تو : متمم  =آن روز : قید  =کرده ی خود : متمم =چه سود : مفعول 

که در آن روز چه چیزی به علم و آگاهی خود اضافه کردی و از فعّالیّت­های خود چه بهره ­ای برده ­ای؟

روزی که در آن نکرده ­ای کار                                آن روز ز عمر خویش مشمار

روزی : قید =آن : متمم =کار : مفعول =آن روز : نهاد =عمرخویش : متمم =

روزی را که در آن کار مفید و مؤثّری انجام نداده­ای، از عمر خود به حساب نیاور.