ادبیات رویکرد تربیتی ( کلاس شیشه ای )

🔻معنای واژه ها：

خارکش ：کسی که هیزم و خار برای سوزاندن جمع آوری می کند.

دلق：لباس پشمی که فقیران می پوشیدند.

لنگ لنگان：در حالی که پای او می لنگید.

پشته خار ：دسته ای خار که روی شانه و پشت خود آن را حمل می کنند.

چرخ بلند:استعاره از آسمان است .

نژند：اندوهیگن و غمناک

دولت：سعادت

حد：اندازه ،مقدار

گوهر ：از سنگ های قیمتی

خار ：بوته ی تیغ

فرازنده ：بالا برنده

نوازنده ：نوازش کننده

جیب ：گریبان ،یقه

بنهادی ：قرار دادی

ثنا：ستایش،شکرگذاری

عطا ：بخشش

سفتن：سوراخ کردن

رخش：نام اسب رستم

خرف：کم عقل

خواری ：پستی و حقارت

خس：شخص پست و فرومایه ،ناچیز

چاشت ：صبحانه

افتادگی ：فروتنی ،تواضع

آزادگی ：جوانمردی ،اصالت

مغرور ：از خود راضی

پندار：گمان ،خیال

عزت ：سرافرازی،سربلندی

بالین：بستر ،بالش،آن چه در وقت خواب زیر سر می نهند.

حرص：آز و طمع

شام ：وعده غذایی که شب خورده می شود.

آزادی ：رهایی

🔻معنای ابیات：

✅بیت اول ：خارکش پیری با دلق درشت /پشته ای خار همی برد به پشت

قافیه：درشت ،پشت
ردیف ：ندارد

دلق درشت ：(ترکیب وصفی )
درشت：ضخیم

آرایه تناسب بین خارکش ،خار و پشته
آرایه جناس ：پشت و پشته
همی برد ：می برد (ماضی استمراری)

معنی بیت ：خارکش پیری با لباس کهنه ،پشته ای خار بر دوش خود گذاشته بود و آن را حمل می کرد.

✅بیت دوم ：لنگ لنگان قدمی بر می داشت /هر قدم دانه ای شکری می کاشت

قافیه：برمی داشت ،می کاشت
ردیف：ندارد

لنگ لنگان：قید حالت
آرایه تشبیه (دانه ای شکر )
شکرگذاری را به کاشتن دانه تشبیه کرده است.
مشبه ：شکر مشبه به ：دانه

معنی بیت ：در حالی که می لنگید و به آرامی راه می رفت ،در هر قدم خدا را سپاس می گفت .

✅بیت سوم ：کای فرازنده ی این چرخ بلند /وی نوازنده ی دل های نژند

قافیه：بلند،نژند ردیف ：ندارد

کای：مخفف که ای
فرازنده ：صفت فاعلی (فراز +نده)
نوازنده ：صفت فاعلی (نواز +نده)
وی： و ای
دل های نژند：ترکیب وصفی
چرخ بلند ：استعاره از آسمان

آرایه ترصیع

معنی بیت ：ای خدایی که این آسمان را برافراشته ای و ای کسی که آرامش دهنده ی دل های غمگین هستی .

✅بیت چهارم：کنم از جیب نظر تا دامن /چه عزیزی که نکردی با من

قافیه ：دامن ،من ردیف ：ندارد

فعل ：نظر کنم
متمم：جیب
متمم：دامن
حروف اضافه：من ،از ،تا

کنایه (از جیب تا دامن نظر کردن)：کنایه از به احوالات خود نظر کردن است.

معنی بیت چهارم ：وقتی که از سر تا پای خودم را نگاه می کنم ،می بینم که همه نوع بزرگواری و ارجمندی را به من بخشیده ای .

✅بیت پنجم：در دولت به رخم بگشادی /تاج عزت به سرم بنهادی

قافیه ：بگشادی ،بنهادی
ردیف ：ندارد

آرایه های (تشبیه _ترصیع _تناسب)

تاج عزت ：اضافه ی تشبیهی
عزت به تاج تشبیه شده.
مشبه ：عزت مشبه به ：تاج

تناسب ：بین تاج و سر
ترصیع

معنی بیت پنجم：در خوش بختی و سعادت را در مقابل چشمان من باز کردی و ارجمندی و بزرگی را مانند تاجی بر سر من نهادی.

✅بیت ششم ：حد من نیست ثنایت گفتن /گوهر شکر عطایت سفتن

قافیه ：گفتن ،سفتن
ردیف ：ندارد

ثنایت：ترکیب اضافی(ثنا+تو)
عطایت：ترکیب اضافی(عطا +تو)

معنی بیت ششم ：خدایا من کوچک تر از آن هستم که حمد و سپاس تو را بگویم .شکر گزاری تو مانند سوراخ کردن مراورید سخت و دشوار است که من شایستگی آن را ندارم

✅بیت هفتم ：نوجوانی به جوانی مغرور /رخش پندار همی راند ز دور

قافیه：مغرور ،دور
ردیف ：ندارد

رخش：نام اسب رستم است اما در این جا به معنی اسب (رخش مجاز اسب)

همی راند ：ماضی استمراری

آرایه های تشبیه و واج آرایی
رخش پندار ：اضافه تشبیهی
خودپسندی به اسبی مانند شده

مشبه ：پندار مشبه به ：رخش

واج آرایی ：بین حروف (ن ) و (ر)

معنی بیت هفتم ：نوجوانی که مغرور از جوانی خود بود ،از دور در حالی که اسب غرور و خود خواهی خود را می راند به پیرمرد نزدیک شد.

✅بیت هشتم ：آمد آن شکرگزاریش به گوش /گفت کای پیر خرف گشته ، خموش

قافیه ：گوش ،خموش
ردیف ：ندارد

شکر گزاریش：شکر گزاری او (ترکیب اضافی)
پیر خرف ：(ترکیب وصفی)

معنی بیت هشتم ：مناجات و ستایش پیر مرد به درگاه خداوند به گوش جوان رسید و گفت： ((ای پیر مرد کم عقل خاموش باش و هیچ نگو.))

✅بیت نهم：خار بر پشت زنی زین سام گام /دولتت چیست ؟عزیزیت کدام ؟

قافیه ：گام ،کدام ردیف ：ندارد

زنی：می زنی (فعل مضارع)
زین سان ：به این صورت (با خواری و بدبختی )
دولتت：ترکیب اضافی
عزیزیت ：عزیز بودن

آرایه تناسب _بین عزیزی و دولت

معنی بیت نهم： ای پیر خاکش !درحالی که با جمع اوری خار روزگار می گذرانی ،چگونه از سعادت و خوشبختی و عزیزی دم می زنی ؟

               داد با این همه افتادگی‌ام                 عزّ آزادی و آزادگی‌ام

 افتادگی: فروتنی تواضع، ناتوانی              آزادی: رهایی، در بند نبودن (از نظرجسمانی)

 آزادگی: حریّت، جوانمردی، نجابت، اصالت         " آزادی و آزادگی" آرایه ی جناس دارند.

 معنی بیت: با این همه ضعف و ناتوانی که دارم، به من عزّت آزادی و آزادگی را هدیه کرد.

جامی: هفت اورنگ( سلسلةالذهب، سلامان و ابسال، تحفة‌الاحرار، سبحة‌الابرار، یوسف و زلیخا،لیلی و مجنون، خردنامه اسکندری) شعر مذکور بخش ۲۱ سبحة‌الابرار می باشد.