ادبیات رویکرد تربیتی ( کلاس شیشه ای )

🔻یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مَخور/ کلبه ی احزان شود روزی گلستان غم مخور

🔹معنی بیت : نگران نباش ، زیرا یوسفِ گم شده دوباره به سرزمین و وطن خود برمی گردد و خانه ی غم و اندوه ، روزی به شادی تبدیل می شود.

🔹آرایه ادبی : تلمیح به داستان حضرت یوسف (ع)
مراعات النظیر در واژه های (یوسف و کنعان)
اضافه ی تشبیهی ( کلبه ی احزان )
تضاد در واژه های ( احزان و گلستان )
کنعان : نام شهری در فلسطین قدیم که وطن یعقوب،پدر یوسف،بود.

احزان : ج حزن ، اندوه ـ ناراحتی
احزان : جمع مکسّر

🔻ای دل غم­دیده حالت به شود دل بد مکن /وین سر شوریده بازآید به سامان غم مخور

🔹معنی بیت :ای دل درد کشیده­ی من، مأیوس مباش که حالت بهتر خواهد شد و آشفتگی­های فکری تو آرام و قرار خواهند یافت.

دل غم­دیده: دلِ خود حافظ است که دچار غم و محنت فراوانی است.
دل بد کردن: بد دل شدن، نا امید شدن.
دل بد مکن: بد دل و ناامید مباش.(کنایه)

شوریده: 1. آشفته . 2. عاشق . 3. دیوانه

سامان: در این جا(آرام ، قرار، آراستگی، نظم، رواج و رونق).

نکته املایی : وین = مخفّف : و این

تضاد در «شوریده و سامان».

🔻دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت / دایماً یک­سان نباشد حال دوران غم مخور

🔹معنی: اگر چرخش روزگار حتی دو روز مطابق آرزوی ما نبود؛گذرِ زمان همیشهبر یک حالت باقی نخواهد ماند.

دور گردون: گردش روزگار، دور فلک

مراد: میل، آرزو، خواست

آرایه ادبی :واج آرایی حرف «د» و «ر» ـ
جناس اختلافی در حرف اول : گر و بر ـ
جناس افزایشی در حرف آخر : دور و دوران

🔻هان،مشو نومید چون واقف نه‌ای از سرّ غیب /باشد اندر پرده بازی‌های پنهان غم مخور

🔹معنی بیت : هان ای دل، نا امید مباش و غم مخور، زیرا از رموز و اسرارِ عالمِ نهان،آگاه نیستی؛ بازی­های پنهان زیادی در پشت پرده انجام می­شود.

هان: بدان و آگاه باش (از اصوات و شبه جمله است).

واقف: بی­خبر، بی­ اطلاع

نه­ ای: نیستی

سر: رمز، راز.

غیب: عالم ملکوت، عالم بالا.

اندر: حرف اضافه(در).

اندر پرده: پشت پرده.

نکته املایی : نومید مخفّف واژه ی نا امید

واژه های غیب و پنهان با هم مترادف اند.

🔻ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند/چون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

🔹معنی بیت : ای دل من، اگر سیل نابودی پایه­های وجود را با خود ببرد؛تا زمانی که نوح کشتیبان توست، غم به خود راه نده.

فنا: نابودی، نیستی.
بنیاد: اساس، پایه.
هستی: وجود، زندگی

آرایه ادبی : تشخیص ای دل (چون دل مورد خطاب قرار گرفته)

سیل فنا: اضافه­ی تشبیهی.(نیستی و نابودی به سیلی که هست و نیست را باخود می برد،تشبیه شده است.)

نوح و کشتی و طوفان و سیل : مراعات نظیر می­سازند.

تلمیح به داستان حضرت نوح نیز دارد.

واج آرایی : حرف ت و ن

نکته املایی : ار مخفّف اگر
ز : مخفّف از

🔻در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم /سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان غم مخور

🔹معنی بیت : اگر به اشتیاق طواف خانه­ی خدا در بیابان قدم خواهی زد، از طعنه و ملامت (سرزنش)درخچه­ی خاردار بیابان، اندوهگین مباش.

(اگر ما نیز در زندگی بر اساس علایق خود قدم در مسیری گذاشتیم؛ نباید از سختی­ها و درشتی­های راه، ناراحت و اندوهگین یا نومید شویم)

کعبه: خانه­ی خدا در مکّه.
خواهی زد قدم: قدم خواهی زد.
سرزش: ملامت، طعنه.
مغیلان: درختچة خاردار که در بیابان­ها می­روید.

آرایه ادبی : کعبه و بیابان و خار مغیلان: مراعات نظیر دارند.

تشخیص : سرزنش کردن خارِ مغیلان ـ

جناس اختلافی در حرف اول : در و گر ـ

🔻گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید /هیچ راهی نیست کان را نیست پایان غم مخور

🔹معنی بیت : اگرچه استراحتگاه­های بین راه بسیار خطرناک هستند و مقصد نیزبسیار دور است؛ لیکن همه­ی راه­ها و جاده­ها سرانجام به انتها و مقصد می­رسند.

بس: بسیار، خیلی زیاد
منزل: محلّ اتراق کاروان، جای فرود آمدن
بعید: دور

نکته املایی : کان: مخفّ،«که آن»

آرایه ادبی : مراعات النظیر ( راه ـ بعید ـ پایان )

واج آرایی حرف ی و ن ـ

تکرار : واژه ی (نیست )

🔻حافظا در کنج فقر و خلوت شب‌های تار /تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور

🔹معنی بیت : ای حافظ، در تنهایی شب­های تاریک و گوشه­ی تهیدستی،تا زمانی که زمزمه ­ی تو دعا و قرآن باشد، غمی نداشته باش.

( حافظا) همانگونه که می دانیم
شبه جمله و منادا محسوب می شود.
تار: تاریک
فقر: تنگ­دستی، تهیدستی
حافظ: تخلّص خواجه شمس الّدین محمّد شیرازی است.
تخلّص: خلاص، شدن، رهایی.
تخلّص: نام ویژه­ ای است که شاعران با آوردن آن در انتهای شعر خود از تنگنای شعر
رهایی می­یابد.

آرایه ادبی : خلوت ، ورد ، دعا و و قرآن: مراعات نظیر
جناس افزایشی : در و درس
جناس افزایشی : تا و تار